Łacińska nazwa brzoskwinia – Prunus persica – oznacza „perską śliwkę“, co teoretycznie powinno wskazywać jej kraj pochodzenia. Nie wiadomo jednak, czy to prawda, ponieważ brzoskwinie nie występują naturalnie w stanie dzikim. Wiadomo, że była uprawiana w Chinach ponad 2000 lat temu. Stamtąd przedostała się do Persji, gdzie uprawiano całe sady brzoskwiniowe. W starożytności brzoskwinie trafiły również do Europy. Południowa część naszego kontynentu (Hiszpania, Włochy, część Francji itp.) ma najbardziej odpowiednie warunki do uprawy brzoskwiń, dlatego właśnie tam uprawia się ich najwięcej.
Brzoskwinia to bujne drzewo o szerokiej koronie, które może dorastać do 8 metrów wysokości. Liście są ciemnozielone, błyszczące, lancetowate, ze spiczastymi końcami i ząbkowanymi krawędziami. Wytwarza bardzo ozdobne, puszyste kwiaty, zwykle różowe, rzadziej delikatnie liliowe lub białawe. Składają się z wielu płatków i wydzielają przyjemny kwiatowy zapach. Okres kwitnienia brzoskwiń przypada na kwiecień. Kwitnienie trwa od 5 do 15 dni. Owocem jest soczysta, żółtawa pestka z pomarańczowym lub czerwonym odcieniem. Wyróżniają się bardzo miękką, omszoną skórką. Ze względu na tę cechę owoc brzoskwini często porównywany jest do aksamitu.
Brzoskwinie w polskich ogrodach – które przetrwają polską zimę?
Na całym świecie opracowano ponad 5000 odmian brzoskwiń. Opracowano odmiany wczesne, średnio wczesne i późne, deserowe i nadające się do przetwórstwa. Istnieją również odmiany przystosowane do różnych warunków klimatycznych. Ta ostatnia cecha jest bardzo ważna dla brzoskwiń uprawianych w Polsce: muszą być wystarczająco odporne na zimno i mniej podatne na wiosenne i wczesnojesienne przymrozki. Wiosną kwiaty brzoskwini przemarzają w temperaturze -4°C, a pąki owocowe w -3°C.
Odmiany brzoskwiń przystosowane do naszej strefy klimatycznej od wielu lat. są „tworzone” na Ukrainie Odmiany przystosowane do zimnych regionów zostały również opracowane na Łotwie, w USA, Kanadzie itp. Oto niektóre z nazw zalecanych do uprawy w Polsce:
Soczysta – wczesna i wysokowydajna ukraińska odmiana. Jest to bardzo wczesna i wcześnie dojrzewająca roślina, bardzo wytrzymała i odporna na mróz i wiosenne przymrozki. Owoce są duże (120-150 g), okrągłe, koloru czerwonego. Nadaje się do spożycia na surowo lub w formie dżemów, marmolad czy galaretek.
Kijowska wczesna – to wczesna odmiana wyhodowana na Ukrainie. Jest bardzo odporna na mróz i ma zdolność do regeneracji po uszkodzeniach mrozowych. Owoce są średniej wielkości (80-100 g), zaokrąglone, czerwono-żółte i bardzo słodkie. Nadaje się do spożycia na surowo i do przetwarzania.
Rosyjska – charakteryzuje się dużą odpornością na niskie temperatury. Jej owoce osiągają masę 120-150 g. Owoce mają żółtą, delikatnie omszoną skórkę z ciemnoczerwonym rumieńcem.
Harnaś – jedna z najpopularniejszych odmian w Posce. Odmiana kanadyjska, wyjątkowo odporna na mróz. Owoce średniej wielkości (100-130 g). Owocuje pod koniec lipca.
Inka – polska odmiana, dość odporna na mróz. Przy dobrej pielęgnacji daje owoce mogące ważyć nawet 200 g. Do spożywania na surowo a także w przetworach i sokach.
Rakoniewicka – średnio-wczesna polska odmiana, odporna na polskie warunki klimatyczne. Owoce średniej wielkości (50-150 g). Skórka jasna, zielonkawa z intensywnym czerwonym rumieńcem. Do spożywania na surowo a także w przetworach.
.
![Brzoskwinia – drzewo o aksamitnych owocach](https://mamogrodek.pl/wp-content/uploads/2024/02/image-8.jpeg)
Velvet – to średnio wczesna odmiana wyhodowana w Kanadzie. Karłowa, bardzo odporna na niskie temperatury. Owoce duże (100-150 g), czerwone z żółtawym odcieniem. Nadaje się do spożycia na surowo i do przetwarzania.
Istnieją również odmiany nadające się do uprawy w doniczkach. Jedną z najpopularniejszych odmian w Polsce jest brzoskwinia karłowa Honey Gold, która dorasta do 2 m wysokości i rozgałęzia się do 1,2 m szerokości. Daje również dość duże plony, a owoce są prawie nie do odróżnienia od dużych odmian brzoskwiń. Może być uprawiana w doniczce na tarasie lub pod zadaszeniem, a także w otwartym terenie, ponieważ jest dość odporna na mróz.
Sadzenie brzoskwiń
Najlepszym czasem na sadzenie brzoskwiń jest późny maj. Roślina będzie miała wtedy czas na prawidłowe ukorzenienie się przed pierwszymi przymrozkami. Brzoskwinie to rośliny ciepłolubne i światłolubne. Dlatego najlepszym miejscem dla nich jest południowa lub południowo-zachodnia strona ogrodu, osłonięta od wiatru i tam, gdzie nie będą zacienione przez inne drzewa (odległość między roślinami powinna wynosić co najmniej 3 m). Brzoskwinie dobrze czują się w sąsiedztwie moreli czy śliwek, jednak nie lubią rosnąć w sąsiedztwie jabłek i gruszek.
Brzoskwinie potrzebują neutralnego, kwaśnego podłoża, luźnej, żyznej i przepuszczalnej dla wody gleby. Kwaśna, ciężka, twarda lub podmokła gleba spowoduje raczej śmierć brzoskwiń niż ich wzrost.
Zaleca się wykopanie dołka o głębokości około 60 cm i szerokości około 60-80 cm dla sadzonki. Glebę należy również wzbogacić poprzez zmieszanie czarnoziemu z kompostem ze zbutwiałych liści lub obornikiem (świeży obornik nie jest odpowiedni) i węglem drzewnym. Można również dodać superfosfat. W tak przygotowanym dołku umieszcza się sadzonkę, korzenie zasypuje ziemią i dobrze dociska. Jeśli brzoskwinia została zaszczepiona, miejsce szczepienia musi wystawać na głębokości około 5 cm od powierzchni.
Brzoskwinie zaczynają owocować po 2-3 latach i owocują obficie przez ponad dekadę.
![Brzoskwinia](https://mamogrodek.pl/wp-content/uploads/2024/02/image-9.jpeg)
Pielęgnacja brzoskwiń
Podlewanie. Po posadzeniu sadzonki należy obficie podlewać. Brzoskwinie należy podlewać jeszcze co najmniej dwa lub trzy razy, w odstępach od 2 do 3 tygodni, zanim się ukorzenią. Pierwszoroczne brzoskwinie potrzebują więcej wilgoci, 20-30 litrów wody na roślinę. Później zaleca się ograniczyć podlewanie. Utrzymanie odpowiedniej równowagi wilgotności jest ważne, ponieważ brzoskwinie nie tolerują ani zbyt dużej suszy, ani zbyt dużej wilgotności. Sadzonki brzoskwini można ściółkować przez pierwsze dwa lata. Później ściółkowanie nie jest wskazane, ponieważ może uniemożliwić korzeniom rośliny pobieranie wilgoci z ziemi.
Nawożenie. Brzoskwinie można nawozić corocznie wieloskładnikowym nawozem mineralnym. Co 3-4 lata nawozić nawozem organicznym (obornikiem) i nawozem mineralnym (azot, potas, fosfor). Ta ostatnia kombinacja nawozów może być stosowana nie wcześniej niż w trzecim roku wzrostu brzoskwini.
Zimowanie. Nawet przy uprawie odmian brzoskwiń odpornych na polskie zimy należy je przygotować do zimowania. Przede wszystkim ważne jest, aby nie pozostawiać owoców wiszących na drzewie. Podłoże można również przykryć warstwą ściółki. Jeśli zima jest śnieżna, drzewa można przykryć śniegiem. W przypadku ekstremalnych mrozów (-25°C lub więcej) brzoskwinie należy przykryć tkaniną lub innym odpowiednim materiałem. Ale kiedy tylko temperatura złagodnieje należy zdjąć osłony, aby drzewa mogły oddychać.
Przycinanie brzoskwiń
Brzoskwinie to drzewa bardzo intensywnie rosnące. W sprzyjających warunkach wzrostu nowe pędy rosną zarówno wiosną, jak i latem. Dlatego ważne jest regularne i prawidłowe przycinanie tych drzew, w przeciwnym razie brzoskwinia szybko stanie się zaniedbana, ze zbyt gęstą koroną, szybciej się zestarzeje i stanie się nieproduktywna.
Pierwszym celem jest staranne uformowanie rozrastającej się korony. Już w pierwszym roku przycina się wierzchołek pędu głównego, aby zachęcić drzewo do rozgałęziania. Następnie każdego roku skraca się wszystkie gałęzie rosnące w górę, tworząc w ten sposób starannie ułożony baldachim składający się z 7-8 głównych gałęzi. Korona jest ostatecznie formowana w 4-5 roku wzrostu. W kolejnych latach co roku przycina się przeplatające się, przemarznięte lub w inny sposób uszkodzone gałęzie. Wszystkie pozostałe pędy można po prostu skrócić, przycinając grubsze, owocujące pędy powyżej 12-15 pąków, a słabe gałęzie nieco więcej.
Przycinanie należy przeprowadzić przed pojawieniem się i zakwitnięciem pąków brzoskwini. Przełom marca i kwietnia to zwykle dobry czas na to, ale zależy to również od pogody.
Drzewa brzoskwiniowe zazwyczaj zawiązują więcej owoców niż są w stanie znieść. Niektóre z nich opadają naturalnie po kwitnieniu. Aby jednak zapewnić, że z pąków wyrosną zdrowe i duże owoce, zaleca się ich dalsze przerzedzanie, pozostawiając największe owoce na każdej gałęzi w odległości około 10-12 cm od siebie.
![Brzoskwinia](https://mamogrodek.pl/wp-content/uploads/2024/02/image-10.jpeg)
Rozmnażanie brzoskwiń
Brzoskwinię można łatwo wyhodować z nasiona, które dojrzewaj w pestce owocu. Roślina rozmnożona w ten sposób zachowuje wszystkie cechy odmiany i jest bardziej wytrzymała i odporna na warunki środowiskowe. Rozmnażanie tą metodą przeprowadza się jesienią, w październiku lub listopadzie.
Najprostszym sposobem jest posadzenie pestki dobrze dojrzałego owocu (można z całym miąższem) w luźnej i wilgotnej glebie. Zaleca się ściółkowanie miejsca sadzenia, aby gleba była wilgotna.
Inną metodą jest sadzenie nasionka wyjętego z pestki, ale jest to bardziej czasochłonne. Najpierw pestkę brzoskwiniową należy namoczyć w wodzie przez kilka dni, zmieniając ją dwa razy dziennie. Po namoczeniu pestka jest suszona naturalnie, ale nie na słońcu. Następnie otwiera się ostrożnie pestkę i wyjmuje nieuszkodzone nasionko i wysiewa do luźnej i wilgotnej gleby.
Prosto można również rozmnażać brzoskwinie przez zielone sadzonki. Odbywa się to wiosną, gdy rozpoczyna się sezon wegetacyjny. Do rozmnażania odcina się młody pęd o długości około 20-22 cm i moczy go w wodzie z hormonem ukorzeniającym. Następnie sadzonkę sadzi się na żyznym, luźnym i wilgotnym podłożu. Sadzonki ukorzeniają się w ciągu około miesiąca. Sadzonkę początkowo uprawia się w doniczce, a wiosną przesadza się ją na stałe miejsce wzrostu.
Zbiory brzoskwiń
W zależności od odmiany, owoce brzoskwini dojrzewają w lipcu i sierpniu. Dojrzałe owoce można rozpoznać po zmianie koloru z zielonego na żółty, z pomarańczowymi i czerwonymi odcieniami. Dojrzałe owoce można również łatwo odróżnić po smaku i konsystencji. Powinny być miękkie, soczyste i przyjemnie słodkie.
Najbardziej wartościowe owoce to te zebrane we właściwym czasie. Przejrzałe brzoskwinie szybko się psują i nadają się raczej tylko do przeróbki, z kolei zerwane niedojrzałe brzoskwinie tracą niektóre ze swoich właściwości. Jeśli jednak przed pierwszymi przymrozkami nie dojrzały wszystkie owoce, należy je zerwać. Proces dojrzewania zakończą w pomieszczeniu, w papierowej torebce.
Jeśli chodzi o dietę, największe korzyści przynosi spożywanie świeżych owoców. Odpowiednio dojrzałe brzoskwinie można jednak przechowywać w stanie świeżym przez około miesiąc w niskiej temperaturze (0-1°C). Brzoskwinie można również mrozić lub suszyć. Niezwykle obfite zbiory można wykorzystać na dżemy, konfitury i kompoty.
![Brzoskwinia](https://mamogrodek.pl/wp-content/uploads/2024/02/image-11.jpeg)
Choroby brzoskwiń
- Nadmierna wilgotność i chłodna pogoda sprzyjają rozprzestrzenianiu się chorób grzybiczych. Jedną z najczęstszych jest kędzierzawość liści brzoskwini. Charakteryzuje się ona pomarszczeniem liści i pojawieniem się na nich żółtawych i czerwonawych odcieni. Liście chorego drzewa zaczynają opadać, opadają również zawiązki owoców. Brzoskwinie dotknięte chorobą przestają rosnąć i ostatecznie umierają.
- Inną powszechną chorobą jest brunatna zgnilizna drzew pestkowych (monilioza) i parch brzoskwini. Objawy obejmują nagłe więdnięcie, brunatnienie i wysychanie młodych liści, pędów, kwiatów i owoców. Zaatakowane drzewo wygląda jak przypalone lub przemarznięte.
- Brzoskwinie chorują również na dziurkowatość liści drzew pestkowych. Głównym objawem tej choroby jest pojawienie się na liściach małych, jakby zrobionych igłą, otworów z brązowawą obwódką. Z czasem otwory te powiększają się i łączą w otwory o różnych kształtach i rozmiarach. Choroba ta atakuje w ten sam sposób nie tylko liście, ale także gałązki i owoce.
- Szarawe osady grzybów na liściach brzoskwini są oznaką mączniaka prawdziwego brzoskwini. Choroba ta atakuje nie tylko liście, ale także pędy i owoce. Grzyb zimuje na uszkodzonych pędach i infekuje młode pędy wiosną.
W przypadku poważnych uszkodzeń grzybiczych pierwszym krokiem jest ostrożne wycięcie porażonych części rośliny, zgrabienie opadłych liści i zniszczenie wszystkiego. Drugim krokiem jest spryskanie drzew specjalnymi fungicydami.
Ważna jest również profilaktyka. Brzoskwinie można opryskiwać środkami grzybobójczymi wczesną wiosną, przed rozpoczęciem aktywnego sezonu wegetacyjnego (gdy temperatura powietrza wynosi 4-5°C). Zaleca się również opryskiwanie roślin roztworem siarczanu miedzi dwa razy w roku – wiosną i jesienią.
Szkodniki brzoskwiń
Brzoskwinie, podobnie jak wiele drzew owocowych i innych roślin użytkowych, mogą być atakowane przez mszyce lub przędziorki. Rozprzestrzenianie się tych szkodników jest bardziej prawdopodobne przy gorącej i suchej pogodzie. Owady żywią się sokiem roślinnym, powodując żółknięcie, marszczenie i wysychanie liści, więdnięcie kwiatów a owoce nie zawiązują się. Mszyce wydzielają lepką substancję na liściach. Przędziorki owijają liście pasmami pajęczyn.
Jeśli kolonie szkodników nie są jeszcze liczne, wystarczające mogą okazać się organiczne środki owadobójcze. Pomocne mogą być opryski mydłem potasowym lub wywarem z ostrej papryki, czosnku i skórek owoców cytrusowych. Najskuteczniejszym sposobem zwalczania szkodników jest opryskiwanie specjalnymi chemicznymi środkami owadobójczymi.
![Brzoskwinia](https://mamogrodek.pl/wp-content/uploads/2024/02/image-12.jpeg)
Inne problemy z uprawą brzoskwiń
Jeśli drzewo brzoskwiniowe ma bardzo bujne i piękne liście, ale nie zawiązuje owoców, prawdopodobnie występuje nadmiar azotu w glebie. Nawozy te należy odstawić.
Jeśli na liściach brzoskwini zaczynają pojawiać się żółte żyłki, może to oznaczać, że w glebie brakuje żelaza lub roślina go nie przyswaja. Problem ten można rozwiązać poprzez wzbogacenie gleby w niezbędne pierwiastki śladowe, w szczególności chelat żelaza.
Właściwości zdrowotne brzoskwiń
Brzoskwinie są bogate w błonnik, witaminy, minerały i przeciwutleniacze, więc spożywanie świeżych owoców urozmaica i wzbogaca dietę i przyczynia się do utrzymania zdrowia. Włączone do diety brzoskwinie:
- zwalczają uszkodzenia oksydacyjne, utrzymują witalność i energię.
- wspomagają zdrowie układu trawiennego, regulują perystaltykę jelit i pomagają zapobiegać zaparciom.
- przyczyniają się do piękna skóry, poprawiają jej zdolność do zatrzymywania wilgoci i zwiekszają elastyczność skóry.
Źródła:
https://www.agronomija.lt/sodininkyste/abrikosu-ir-persiku-auginimas/
https://www.thespruce.com/how-to-grow-and-care-for-peach-trees-4589455
https://www.britannica.com/plant/peach
https://www.healthline.com/nutrition/peach-fruit-benefits
Zdjęcia poglądowe © Canva.